تست شکنندگی اسمزی (Osmotic fragility test)

تست شکنندگی اسمزی (Osmotic fragility test)

از یک تست تست شکنندگی اسمزی (Osmotic fragility) برای کمک به تشخیص دو بیماری ارثی می ­توان استفاده کرد: تالاسمی و اسفروسیتوز ارثی

مقدمه

شکنندگی گلبول قرمز به گرایش گلبول­های قرمز (RBC)به همولیز(پارگی) در شرایط استرس اشاره دارد.  می ­توان آن را به عنوان درجه یا نسبت همولیز در نظر گرفت که وقتی نمونه ­ای از گلبول­های قرمز خون تحت استرس قرار می­گیرند (به طور معمول استرس جسمی و معمولاً استرس­های اسمزی و یا مکانیکی).

بسته به نوع کاربرد و همچنین نوع شکنندگی موجود، میزان استرس وارد شده و یا اهمیت همولیز حاصل ممکن است متفاوت باشد. هنگامی که چندین سطح استرس به یک جمعیت مشخص / نمونه سلول اعمال می­شود، می ­توان با اندازه­ گیری نسبت نسبی یا مطلق همولیز موجود در هر سطح،  مشخصات شکنندگی را بدست آورد.

علاوه ­بر این، از تست شکنندگی اسمزی می­توان برای ارزیابی چگونگی تغییر پذیری و شکنندگی در شرایط مختلف تنش­ زای محیط، در حین یا قبل از القای همولیز استفاده کرد. شکنندگی کم اغلب “ثبات” نامیده می ­شود، اگرچه ثبات فنی به مقاومت سلول­ها در برابر لیز ناشی از استرس و لیز خودکار لیزر اشاره دارد.

تست شکنندگی اسمزی (osmotic fragility test) چیست؟

شکنندگی اسمزی (OF) به درجه یا نسبی از همولیز گفته می­ شود  که وقتی نمونه­ ای از گلبول­ های قرمز خون با قرار دادن در یک محلول هیپوتونیک تحت فشار استرس قرار می­ گیرد.  شکنندگی اسمزی تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد، از جمله ترکیب غشا، یکپارچگی و همچنین اندازه سلول­ها یا نسبت سطح به حجم.

آزمایش شکنندگی اسمزی در خون­ شناسی رایج است  و اغلب برای کمک به تشخیص بیماری­های مرتبط با ناهنجاری­های غشای RBC انجام می­شود. برخی از بیماری­های مرتبط با افزایش OF عبارتند از:

اسفروسیتوز ارثی و هایپناترمی، در حالی که برخی دیگر با کاهش OF مرتبط هستند شامل بیماری مزمن کبدی، کم خونی فقر آهن، تالاسمی، هیپوناترمی، پلی­سیتمی ورا و  کم خونی سلول داسی­ شکل بعد از جراحی اسپلنکتومی.

رویکردهای جدید آزمایش OF در حال توسعه است  تا استفاده از آن را در تشخیص و غربالگری بیماری بهتر کند، مانند استفاده از دستگاه ­های میکروسیال همراه با شمارش سلول.

تالاسمی چیست؟

 این بیماری باعث می­شود که بدن شما یک فرم غیر طبیعی از هموگلوبین ایجاد کند. هموگلوبین پروتئینی است که به سلول­های قرمز خون امکان حمل اکسیژن را می­دهد. اگر به تالاسمی مبتلا هستید، گلبول­ های قرمز خون شما از بین می ­روند.  این می­ تواند منجر به کم خونی شود.

بیماری تالاسمی

اسفروسیتوزارثی (Hereditary Spherocytosis) چیست؟

باعث ایجاد مشکل در لایه بیرونی گلبول­های قرمز خون شود و شکل آنها را مخدوش می­کند. این امر منجر به شکننده شدن سلول­های قرمز خون و تخریب زودهنگام آن می­شود که همچنین می­تواند باعث کم­ خونی شود.

نمونه مورد نیاز برای آزمایش شکنندگی اسمزی

برای آزمایش شکنندگی اسمزی، باید یک نمونه خون بدهید. گلبول­ه ای قرمز خون شما آزمایش می­شود تا ببینید که آنها به راحتی در محلول نمک از هم جدا می­ شوند. اگر سلول­ های قرمز خون بیش از حد طبیعی شکننده باشند، آزمایش مثبت ارزیابی می ­شود.

چرا پزشکان آزمایش شکنندگی اسمزی را پیشنهاد می کنند؟

پزشکان ممکن است برای نوزادانی که سابقه خانوادگی تالاسمی یا اسفروسیتوز ارثی دارند، آزمایش شکنندگی اسمزی را تجویز کنند.

این می­تواند یک روش سریع و مقرون به صرفه برای کمک به تشخیص بیماری باشد. با این حال، گاهی اوقات لازم است این بیماری با آزمایش­های خون دیگر یا آزمایش ژنتیک تأیید شود.  این به این دلیل است که شرایط خاص دیگری نیز ممکن است نتایج مشابهی داشته باشند. از آزمون شکنندگی اسمزی نیز ممکن است برای کمک به تأیید اینکه آیا تالاسمی یا اسفروسیتوز علت کم خونی است استفاده شود.

علائم کم خونی می ­تواند شامل موارد زیر باشد:

  • خستگی
  • تنگی نفس
  • سرگیجه
  • تپش قلب
  • کاهش توانایی ورزش

آزمایش تست شکنندگی اسمزی چگونه انجام می شود؟

هیچ آماده­ سازی خاصی برای آزمایش لازم نیست. این یک آزمایش خون ساده است که به عنوان رگ سازی نیز شناخته می ­شود.  این را می­توان در آزمایشگاه یا مطب پزشک انجام داد. اگر پیراهن آستین بلند به تن کرده ­اید، تکنسین از شما می­خواهد یکی از آستین­ ها را بالا بزنید یا بازوی خود را از آستین بردارید. این تکنسین یک بند الاستیک را به دور بازوی شما محکم می ­بندد تا به خون در رگ­ها کمک کند. ممکن است این قسمت از فرآیند ناراحت کننده باشد.

تکنسین یک رگ پیدا می­کند و منطقه را با یک ماده ضد عفونی کننده تمیز می کند. آن ها یک سوزن توخالی به داخل رگ وارد می کنند. برای بیشتر افراد، مانند یک نیشگون تیز احساس می ­شود. پس از جمع آوری خون کافی، تکنسین سوزن را برمی­ دارد. برای چند ثانیه باید فشار روی پنچری را حفظ کنید. سپس تکنسین محل را با باند می­ پوشاند.

خطرات آزمایش

خون گرفتن خطرهای کمی را به همراه دارد. بیشترین خطر، که به ندرت اتفاق می­افتد، عفونت است. در صورت شروع درجه حرارت بالاتر از ۱۰۰ درجه فارنهایت، به پزشک خود اطلاع دهید. اگر پوست اطراف سوراخ سوراخ شد،  متورم شد یا در هنگام لمس دردناک بود، باید کمک بگیرید.

برای چند روز پس از آزمایش، پوست اطراف سوراخ ممکن است کبود یا لطیف باشد. این طبیعی است. استفاده از کمپرس خنک در محل می­تواند کبودی را کاهش داده و ناراحتی را از بین ببرد. تا زمانی که پزشک خلاف این را به شما نگوید، آزادید که همه فعالی ت­های طبیعی خود را بعد از آزمایش از سر بگیرید.

درک نتایج آزمایش

برای آزمایش شکنندگی اسمزی،  گلبول­ های قرمز خون شما به محلول­هایی با غلظت­ های مختلف نمک اضافه می ­شوند. سلول های طبیعی خون بهتر از سلول­های شکننده اسفروسیتوز یا تالاسمی در محلول­ های کم نمک دست نخورده باقی می­ مانند. اگر سلول­ های شما شکننده تشخیص داده شود، به احتمال زیاد به بیماری اسفروسیتوز ارثی یا تالاسمی مبتلا هستید. هر دوی این شرایط ژنتیکی می­تواند باعث کم خونی همولیتیک شود. این نوعی کم خونی است که رخ می­دهد زیرا گلبول های قرمز خون شما خیلی زود از بین می­روند.

اگر تست شکنندگی اسمزی شما مثبت است، مرحله بعدی تأیید نتایج و بررسی اینکه آیا شما فعالاً کم خون هستید یا خیر. در همه افراد مبتلا به این بیماری علائم یکسانی وجود ندارد. بعضی از افراد فقط اشکال خفیف و علائم گاه به گاه دارند. برخی دیگر اشکال شدیدی دارند که نیاز به درمان فوری دارند و ممکن است بر طول عمر تأثیر بگذارند. هنگامی که پزشک سطح وضعیت شما را تعیین کرد، شما در مورد نیازهای درمانی خود بحث خواهید کرد. اگر بیماری شما خفیف است و علائم کمی دارید، انتظار مراقبانه ممکن است لازم باشد. درمان بیماری شدید به تشخیص خاص شما بستگی دارد.

محلول های اسمزی

نمونه لازم و موارد رد نمونه:

نمونه: خون کامل سیتراته

لوازم مورد نیاز:

  • لوله همولیز
  • سانتریفوژ
  • دستگاه اسپکتروفتومتر
  • آب مقطر
  • NaCl 0.85
  • NaCl 0.5
  • خون کنترل
  • دستکش ­های یکبار مصرف

روش انجام آزمایش

C2 C1 T2 T1 شماره
  5cc   5cc NaCl­­­ 0.85
5cc   5cc   NaCl 0.5
    0.5cc 0.5cc خون بیمار
0.5cc 0.5cc     خون کنترل

 لوله­ ها را با دور ۲۵۰۰ به مدت ۵ دقیقه سانتریفوژ می­کنیم .
اگر در هیچ یک از لوله­ ها همولیز مشاهده نشد آزمایش منفی است .
اگر در لوله ­های کنترل همولیز دیدیم ولی در لوله­ های تست ندیدیم احتمالاً محلول NaCl آلوده بوده است .
اگر در لوله ­ای همولیز دیده شد ولی در کنترل دیده نشد آزمایش مثبت است و نیاز به تتیراسیون به روش کمی دارد.

تفسیر نتایج

میزان شکنندگی گلبولی به دو عامل میزان انرژی گلبولی (ATP) و سلامت ساختمان غشاء سلولی بستگی دارد. در برخی از اختلالات اتوایمون خفیف که آنتی بادی­های غیر همولیزان یا اسبونیزان با تیتر پایین در خون وجود دارند، بدلیل حساس شدن گلبول­ های قرمز، قسمتی از غشاء سلولی به هنگام عبور از سیستم رتیکوآندوقلیال کنده شده  لذا گلبول قرمز جهت مقاومت در مقابل ترکیدگی منقبض شده و خود را جمع می­کند و به شکل اسفروسیت در می ­آید.